Analiza porównawcza rozwoju i ewolucji społeczno-przestrzennej obszarów podmiejskich – Niemcy i Polska w kontekście polikryzysu
Obszary podmiejskie stały się w ostatnim stuleciu istotną kategorią przestrzenną na całym świecie, łącząc elementy miejskie i wiejskie. Zarówno w Polsce, jak i w Niemczech (gdzie 46% populacji mieszka na przedmieściach) obserwujemy intensywną suburbanizację, przyspieszoną przez pandemię COVID-19, rosnące ceny mieszkań w centrach miast oraz zwiększone możliwości pracy zdalnej. Jednakże rozwój przedmieść wiąże się z szeregiem wyzwań: chaos przestrzenny, zwiększone natężenie ruchu i zanieczyszczenie środowiska, wysokie koszty infrastruktury, uzależnienie od samochodu, izolacja społeczna, segregacja oraz konflikty międzykulturowe.
Główne pytanie badawcze projektu brzmi: Jak różne modele zarządzania podmiejskiego w Polsce i Niemczech wpływają na zdolność transformacyjną prowadzącą do zrównoważonego rozwoju obszarów podmiejskich w kontekście wielorakich kryzysów? Projekt koncentruje się na dwóch szczegółowych kwestiach: (1) jakie ścieżki istnieją dla środowiskowo i społecznie zrównoważonego rozwoju podmiejskiego w różnych kontekstach instytucjonalnych Polski i Niemiec, oraz (2) jak formalne i nieformalne struktury zarządzania, przy udziale różnych interesariuszy (samorządy lokalne, biznes, społeczeństwo obywatelskie), kształtują rozwój przedmieść w czasach wielorakich kryzysów.
Luka badawcza: Mimo licznych badań nad suburbanizacją w Europie Środkowo-Wschodniej, brakuje kompleksowych analiz porównawczych. Przegląd systematyczny zidentyfikował jedynie 30 artykułów naukowych dotyczących zrównoważonego rozwoju podmiejskiego w tym regionie opublikowanych od 2019 roku. Ponadto uwaga naukowców koncentrowała się głównie na procesach reurbanizacji, pomijając dynamikę przedmieść. Brakuje również zrozumienia, jak lokalne infrastruktury społeczne i zaangażowanie obywatelskie wpływają na zarządzanie metropolitalne w kontekstach postsocjalistycznych.
Cele projektu:
- Opracowanie porównawczego zrozumienia regionalnych różnic we wzorcach zarządzania i rozwoju przedmieść, na które wpływają czynniki społeczno-ekonomiczne, normy kulturowe i konteksty historyczne
- Zidentyfikowanie i porównanie strategii wdrażanych przez władze lokalne i rynki w celu radzenia sobie z kryzysami oraz dobrych praktyk przyczyniających się do bardziej zrównoważonych rezultatów
- Zbadanie długoterminowych konsekwencji różnych modeli rozwoju podmiejskiego w Polsce i Niemczech oraz zainicjowanie transferu wiedzy między interesariuszami w obu krajach
Metodologia: Projekt wykorzystuje porównawczy design badawczy oparty na studiach przypadków. W Polsce i Niemczech (wschodnich i zachodnich) zostanie przebadanych łącznie 20 gmin podmiejskich (po 10 w każdym kraju), reprezentujących różne konteksty społeczno-przestrzenne. Badania łączą metody jakościowe (częściowo ustrukturyzowane wywiady z lokalnymi interesariuszami i mieszkańcami, analiza dokumentów, danych przestrzennych w QGIS) oraz ilościowe (ankiety online dystrybuowane przez media społecznościowe). Projekt uwzględnia również techniki futuryzmu miejskiego do opracowania scenariuszy rozwoju.
Słowa kluczowe: suburbanizacja, rozwój zrównoważony, wielokryzys, Polska, Niemcy
Czas trwania: 01.01.2026 – 30.06.2028
Finansowanie Projekt finansowany ze środków zewnętrznych przez Polsko-Niemiecką Fundację na rzecz Nauki.
Partnerzy projektu:
dr hab. Katarzyna Kajdanek, Instytut Socjologii, Uniwersytet Wrocławski (Kierownik projektu)
dr Dawid Krysiński, Instytut Socjologii, Uniwersytet Wrocławski
JProf. Dr.-Ing. Marcus Hübscher, Instytut Geografii, Politechnika Drezdeńska
